ربما تکون عقیدة الانتظار من أکثر التعالیم المهدویة استخدامًا وتکرارًا. وللانتظار دور فرید ومؤثر فی إرشاد وتنظیم المنتظرین والمجتمع المنتظر. ویمکن التعبیر عن هذا الدور المؤثر الذی لا بدیل عنه، فی المجالین الشخصی والاجتماعی باتجاهین ایجابی وسلبی. فی الاتجاه الإیجابی تم مناقشة المؤانسة الاجتماعیة وفی الاتجاه السلبی تم مناقشة الضبط الاجتماعی. المؤانسة الاجتماعیة تعنی اکتساب البصیرة والوعی بقیم المجتمع وأعرافه لمأسستها وتنفیذها فی المجتمع دون ضغوط خارجیة ودون استخدام أدوات الضبط الاجتماعی. لکن الضبط الاجتماعی هی استمرار لعملیة المؤانسة الاجتماعیة. المؤانسة الاجتماعیة هی توافق طوعی واختیاری. وعندما لا یتحقق التوافق، یتم استخدام آلیات الضبط الاجتماعی لنقل وإنفاذ المعاییر والتوقعات الاجتماعیة. فی فترة المعاصر، عانی المنتظرون والمجتمع المنتظر من المشاکل العدیدة بسبب الغزو الثقافی الغربی وظهرت تحدیات للمجتمع؛ ومن أجل التغلب علی هذه المشاکل والتحدیات لا بد من استخدام المهدویة وتعالیمها لترویج نمط الحیاة الإسلامی وتعزیزها فی شکل المؤانسة الاجتماعیة أولا والقضاء علی نمط الحیاة الغربی وإصلاحها فی شکل الضبط الاجتماعی ثانیا.یستخدم هذا المقال کبحث کیفی المنهج المکتبی الوثائقی فی جمع البیانات والأسلوب الوصفی والتحلیلی فی معالجة المعلومات للوصول إلی نتائج مثل تحقیق مؤشرات المؤانسة الاجتماعیة لمقولة الانتظار وتطبیق أدوات الضبط الاجتماعی حول محور الانتظار فی المجتمع.

یرجی الرجوع الی النص الکامل معروض.

للسیرة الذاتیة النسائیة دور بارز فی تجسید إیدئولوجیة الکاتبة. إنَّ کتابة المرأة تبرهن علی أنّها تهتمّ اهتماماً بالغاً بقضایا هامّة فی المجتمع. والکاتبة تحاول أن تعزز مکانتها من حیّز الهامش إلی حیّز المرکز خلال سیرتها الذاتیة. بعبارة أخری؛ السیرة الذاتیة النسائیة تختلف عن الأنواع الأدبیة الأخری تؤکّد علی ذات المرأة وتدافع عنه تجاه المجتمع الذکوری وهی أفضل طریقة لتجسید هواجس النساء العربیات. تهدف هذه الدراسة باعتماد المنهج الوصفی-التحلیلی إلی تحلیل إیدئولوجیة المرأة فی سیرتها المعنونة ب "الصرخة" لرضوی عاشور؛ الکاتبة المصریة المعاصرة، وذلک علی ضوء النقد الثقافی. الصرخة هی الجزء الثانی من کتاب «أثقل من رضوی» لرضوی عاشور التی روت فیها تجربتها الخاصة والعامة؛ وهی عودة مرضها الصعب متزامناً مع ما کان یجری فی مصر خلال أعوام (2013-2010م). تهدف الدراسة إلی التعرف علی السمات البارزة لکتابة المرأة فی تمثیل فکرتها خلال السیرة الذاتیة. وتوصّلت إلی نتائج أهمّها؛ إنّ رضوی-الکاتبة المثقّفة التی تتحدث عن النساء اللاتی أثّرن فی حیاتها-تطمح للإشارة إلی دور الثقافة والاجتماع فی تکوین هویة المرأة العربیة. وهی المثقّفة التی ترکّز علی حضور النساء ودورهنّ فی المجتمع العربی. أمّا هاجس رضوی الرئیس فی قضیة المرأة العربیة فهو الاهتمام بتعلیم المرأة العربیة. رضوی هی التی تبیّن أفکارها الرئیسة بالنسبة إلی المرأة بصورة مکررة. وذلک للبحث علی إصلاح وتطوّر المجتمع العربی فی مجال قضیة تعلیم البنات وزواجهنّ المبکر، عدم الثقة بالنفس، غیاب النساء فی الکتب بسبب هیمنة الأدب الذکوری، وخوف المرأة العربیة من الإقبال علی الکتابة عن ذاتها بسبب الحرمان الذی قد أصاب المجتمع العربی.

لطفا برای مشاهده چکیده فارسی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.   چکیده عربی:إن العلاقة بین الوحدة الوجودیة والکثرة الأعیانیة تعتبر من أهم المشاکل التی تعرقل مسیرة العرفاء، حیث إن طرح مسألة الوجود الواحد علی بساط البحث ونفیه عن الموجودات الأخری یجعل الإنسان یتصور بأن الوجودات الخارجیة لا توفر لنا إلا الإحساس بالعدم واللاشیئیة.إذا أمعنا النظر فی الأصول الثابتة عند العرفاء فی مجال علم الوجود [الأنطولوجیا] العرفانی واعتمادا علی المصادر العرفانیة الأصلیة، یمکننا أن نستنتج بأن التصور المذکور أعلاه لا ینسجم مع الواقع، ففی إثبات هذه الدعوی وبعد أن ألقینا نظرة عابرة علی الآراء الذاتیة عند بعض المدارس الأخری، یبدو من الضروری فی بادئ الأمر بیان الوجود المطلق (لله سبحانه وتعالی) من منظار علم الوجود العرفانی، ومن ثم نذهب إلی مستوی أدنی یتم فیه التعریف بحیثیات هذا الوجود وشؤونه، أو بعبارة أخری الأسماء الإلهیة تعد حلقة وصل بین الوجود الصرف والذوات والماهیات (الأعیان الثابتة) وفی نهایة المطاف نمیط اللثام عن العلاقة بین الذوات والماهیات وبین الوجود المطلق.وبالتالی نستنتج بأن العرفاء المسلمین یتلقون النزعة الذاتیة فی تفسیر لا نظیر له وفقا للأصول الخاصة بهم، وهذه النزعة تنسجم تماما مع الوجود المطلق لله سبحانه وتعالی (الوحدة الشخصیة للوجود) وکذلک تتماشی مع مستلزمات الرؤیة العرفانیة، فیبین العرفاء الوجود بشکل دقیق ویقولون بوجود «نفس الأمر» للذوات ولا یعتقدون بعدمه وعبثیته.

تعتبر السیرة الذاتیة نوعا أدبیا شائعاً فی الآداب العالمیة، و أصبح هذا النوع الأدبی محل اهتمام مختلف الأدباء، إذ قام الکثیرون بکتابة سیرهم الذاتیة منذ العقود الماضیة. إنَّ هذا المقال بعد عرض وجیز لمصطلحات السیرة الذاتیة، و تعاریفها، و تاریخ نشأتها لدی الأدباء الفرس، یهدف إلی بیان ملامح هذا اللون الأدبی فی الأدب الفارسی المعاصر. فالقارئ لایجد حرکة نشطة لهذا النوع الأدبی فی النتاجات الأدبیة الفارسیة المعاصرة سواء من ناحیة الکمّ الموجود لدی أدباء الفرس المعاصرین أو من ناحیة الدراسات النظریة الأکادیمیة بالمقارنة إلی الآداب الأوروبیة أو حتی الأدب العربی المعاصر. و القلة القلیلة للسیرة الذاتیة فی الأدب الفارسی المعاصر لیست محددة المعالم. و إن کان للشعراء و الکتّاب الإیرانیین القدامی، فضل السبق فی معالجة السیرة الذاتیة فی نتاجاتهم بشکل أو بآخر، علماً بأنها ظهرت منذ العصر القاجاری فی ثوبها الجدید بدافع التعبیر عن الأحاسیس و العواطف الوجدانیة. و هذا المقال یرشدنا إلی أن الخاطرة و المذکرات الیومیة تعتبر من فروع السیرة الذاتیة کما عالج البحث العلاقة الوشیجة بینها و بین الروایة.

چکیده فارسی:هدف این مقاله استخراج «الگوی خودتربیتی» از آثار تربیتی فیلسوفان مشاء و نیز بررسی سیر تحولات آن است. افزون بر این، تعیین مبانی و ساختار این الگو و بررسی نقاط قوت و ضعف آن نیز مورد نظر است. این تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی و روش تجزیه و تحلیل آن نیز تفسیری- استنباطی است. این تحقیق مشخص کرد که نخستین بار در آثار فارابی به صورت ضمنی الگویی برای خودتربیتی ارائه شده و سپس توسط مسکویه، ابن سینا و خواجه تکمیل شده است. این الگو ساختاری کامل دارد که در آن هدف، فعالیت های لازم برای تحقق هدف، ترتیب و مراحل فعالیت ها و روش انجام این فعالیت ها به خوبی بیان شده است. این الگو بر تلقی خاصی از ماهیت و چگونگی شکل گیری صفات و نیز نقش متربی در خودتربیتی استوار است. همچنین بر این فرض استوار است که پزشکی الگوی کاملی برای تربیت است. این الگو در عین برخورداری از نقاط قوت، نقاط ضعفی نیز دارد که در متن به تفصیل آمده است. چکیده عربی:لطفا برای مشاهده چکیده عربی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

تسعی هذه الورقة البحثیة إلی تحلیل النموذج العلوی المتکامل فی اختیار وإدارة «البطانة» کما یتجلّی فی نصوص نهج البلاغة، وذلک من خلال استقراء الأسس المعیاریة والضوابط العملیة التی تضمن تحویل هذه الدائرة من حلقة مغلقة إلی رکیزة مؤسسیة فاعلة فی منظومة الحکم الرشید. وتنبع أهمیة البحث من الحاجة المتزایدة فی الفکر السیاسی المعاصر إلی نماذج حکم أصیلة تجمع بین المشروعیة الأخلاقیة والکفاءة الإداریة، وتقدّم إطارا لمواجهة إشکالیات المحسوبیة وتآکل الثقة العامة التی تعانی منها کثیر من الأنظمة السیاسیة. سلک البحث المنهج الوصفی- التحلیلی، مع استخدام أداة تحلیل المضمون لنصوص نهج البلاغة، ومدعوما بشروح التراث الإسلامی وأدبیات الفکر السیاسی الإسلامی، بهدف استخلاص الأسس النظریة وبناء نموذج تحلیلی متکامل. وقد خلصت الدراسة إلی جملة من النتائج، أبرزها أن عملیة الاختیار تقوم علی ثنائیة محوریة متکاملة؛ الأولی قیمیة، تتمثل فی الورع، والصدق، ونبذ التملق، والجبن، والبخل، بوصفها معاییر توفّر الضمانة الداخلیة لنزاهة القرار وتعزّز مناعة النظام ضد الفساد. أما الثانیة فهی کفائیة، قوامها الجدارة وحسن التدبیر، بما یؤکد أن الرؤیة العلویة تدمج عضویا بین الفضیلة والکفاءة فی إدارة شؤون الحکم. کما کشفت الدراسة عن آلیتین ضابطتین تشکّلان جوهر هذا النموذج؛ آلیة وقائیة تعتمد الرقابة السرّیة والمستمرة بوصفها أداة للمتابعة والإنذار المبکر، وآلیة تصحیحیة صارمة تقوم علی محاسبة المقصّرین والخائنین وإنفاذ العدالة دون مجاملة، بما یحوّل العدل من شعار إلی ممارسة مؤسسیة فاعلة. وعلی المستوی البنیوی، بیّن البحث أن هذا النموذج یسهم فی تحویل «البطانة» إلی مؤسسة حاکمة مصغّرة، یکون صلاحها ضامنا لتحقیق الغایات الکبری للحکم الرشید، وفی مقدّمتها إقامة العدل، ومکافحة المحسوبیة، وتعزیز الشرعیة السیاسیة عبر کسب ثقة الرعیة ومؤاساتهم. وبهذا، یقدّم البحث إطارا نظریا متماسکا یؤکد أن الإدارة الرشیدة للنخبة الحاکمة تمثّل المدخل الأساس لتحقیق مقاصد الحکم فی الإسلام.

چکیده فارسی:از آنجایی که عمده ادله خودگرایی از سنخ ادله عقلی و فلسفی است، نمی توان با اقامه شواهد تجربی به نقض آنها پرداخت.نظریه خودگرایی مدعی است تنها انگیزه افعال انسان را نفع خود او تشکیل می دهد، ولی دیگرگرایی مدعی تکثر انگیزه هاست و ادعای عمومیت انگیزه های خودگروانه را رد می کند، بدین ترتیب دیگرگرایی روان شناختی برخلاف خودگرایی، ادعایی غیرفراگیر و محدود دارد و برای اثبات مدعای خود کافی است موارد معدودی از اعمال یا امیال دیگرگروانه اصیل را تبیین کند.برای خودگرایی روان شناختی ادله چهارگانه ای مطرح شده است که پس از بررسی این ادله روشن می شود که برخی از آنها مغالطه آمیز هستند و برخی دیگر ناتمام. در نهایت می توان گفت خودگرایی روان شناختی ادعایی بی دلیل است و از این رو مهم ترین دلیل نظریه خودگرایی اخلاقی ابطال می شود.   چکیده عربی:النزعة الذاتیة النفسیة نظریة وصفیة تری أن المصالح الشخصیة هی الهدف النهائی الوحید لأیة جهود إنسانیة، والغایة الذاتیة لأی مطلوب إرادی. تحاول هذه المقالة تبیین أدلة النزعة الذاتیة النفسیة و نقدها. و من هنا فقد شرحنا ابتداء دور العقل والعواطف فی ایجاد الإرادة. و انطلاقا من هذه الغایة فقد سلطنا الضوء علی آراء کل من کانط ودیفی هیوم فی هذا المجال. و فی نهایة المطاف کان الترجیح لآراء دیفید هیوم مع ادخال بعض التعدیلات علیها. و عند نقد أدلة النزعة الذاتیة النفسیة لابد من الالتفات إلی ان معظم أدلة هذه النزعة انما هی من نمط الادلة العقلیة والفلسفیة، و هذا یعنی انها لا یمکن نقضها من خلال الاتیان بشواهد تجریبیة. ان هذه النظریة تزعم ان الدافع الوحید لأفعال الإنسان هو مصالحه الذاتیة، فی حین ان نزعة الدافع الآخر تدعی تعدد الدوافع، بل وتنکر عمومیة دوافع الاتجاه الذاتی. و هکذا فان نزعة الدافع الآخر النفسیة علی العکس من نزعة الدافع الذاتی تطرح ادعاء محدودا و غیر شمولی، ویکفی لإثبات مدعاها ان تأتی بامثلة و شواهد معدودة من الأفعال أو المیول ذات الدافع الآخر. و قد طرحت لنزعة الدافع الذاتی النفسی أربعة أدلة، حیث تبین من بعد تمحیصها ان البعض منها مجرد مغالطات، والبعض الآخر منها غیر تام. و فی الختام یمکن القول ان النزعة الذاتیة النفسیة مجرد ادعاء لا دلیل یؤیده. و بهذا یبطل أهم دلیل تستند إلیه نظریة النزعة الذاتیة النفسیة.

چکیده فارسی:هدف از پژوهش حاضر بررسی تاثیر آموزش فعال بر خودانگیختگی دانش آموزان نسبت به نماز است . بدین منظور، مطالعه کیفی یک کارگاه آموزشی با موضوع آموزش مفاهیم کاربردی نماز، از حیث چگونگی تاثیرگذاری عناصر محتوا، ارزشیابی، فعالیت های یادگیری و روابط معلم و دانش آموز بر خودانگیختگی دانش آموزان نسبت به نماز، به عنوان محور اصلی اهداف و سوالات تحقیق انتخاب شده است. قضاوت ها، انتخاب ها و آرزوهای 38 دانش آموز شرکت کننده در کارگاه، به عنوان منبع استنباط و ارزیابی وضعیت انگیزشی آن ها، پس از شرکت در کارگاه و از روش مصاحبه و مشاهده عملکرد آن ها، مورد استفاده قرار گرفته است. تحلیل داده های جمع آوری شده بر اساس نقشه مفهومی استنباط شده در این پژوهش حاکی از آن است که بر اساس موضوع و موقعیت یادگیری و به میزان تامین منابع انگیزش درونی (چالش، کنجکاوی، تخیل و کنترل) در عناصر کلیدی فرایند یاددهی- یادگیری (محتوا، فعالیت های یادگیری، ارزشیابی و روابط معلم و دانش آموزان) و درنتیجه، زمینه سازی مشارکت فعال (ذهنی- عملی) دانش آموز همراه با تجارب هیجانی و عاطفی مثبت، رشد چشمگیری در انگیزه های درونی دانش آموزان نسبت به یادگیری و رفتارهای خودانگیخته آن ها، به ویژه پایبندی آن ها به نماز، به وجود می آید. افزون بر این، بهره گیری از مربیان آگاه و توانا و نیز توجه به نقش خانواده، خصوصا در حوزه تعلیم و تربیت دینی، تسهیلگر این فرایند خواهد بود. چکیده عربی:الهدف من هذا البحث هو دراسة مدی تأثیر التعلیم النشط علی الدوافع الذاتیة للتلامیذ ازاء الصلاة. ولأجل هذه الغایة أُجریت دراسة نوعیة لورشة تعلیمیة یدور محورها حول موضوع تعلّم المفاهیم العملیة للصلاة من حیث کیفیة تأثیر عناصر المحتوی، والتقییم ونشاطات التعلّم، والعلاقة بین المعلّم والتلمیذ علی الدوافع الذاتیة لدی التلامیذ إزاء الصلاة، باعتبارها المحور الأساسی لأهداف وأسئلة هذا التحقیق. اعتمدت أحکام وخیارات وأُمنیات 38 طالباً من المشارکین فی تلک الورشة کمصدر لإستنتاج وتقییم طبیعة دوافعهم بعد المشارکة فی الورشة وعن طریق المقابلة وملاحظة أدائهم. یُستدلّ من خلال تحلیل المعطیات التی جری جمعها علی أساس الخطّة المفهومیة المستنبطة فی هذا البحث، علی أنه وفقاً لموضوع وظرف التعلّم وتبعاً لمدی توفر دواعی الدوافع الذاتیة (التحدّی، وحبّ الإستطلاع، والتخیّل، والتحکّم) فی العناصر الأساسیة لعملیة التعلیم- والتعلّم (المحتوی، نشاطات التعلّم، التقییم وعلاقات المعلّم والتلامیذ)، وبالنتیجة، التمهید للمشارکة النشطة (فکریاً وعملیّاً) للتلامیذ المصحوبة بتجارب تفاعلیة وعاطفیة ایجابیة، یُحدث تحفیزاً لافتاً للنظر فی الدوافع الذاتیة لدی التلامیذ ازاء التعلّم والأفعال النابعة من اندفاعهم الذاتی، وخاصّة الإلتزام بالصلاة. وفضلاً عن ذلک فإن الإستعانة بمعلّمین أکفاء ومتمّرسین اضافة الی أخذ دور الاسرة بنظر الإعتبار وخاصة فی مجال التعلیم والتربیة الدینیة، سیساعد علی تسهیل هذه العملیة.

الإمارة أو الحوکمة عبارة عن عملیة تتم خلالها نشاطات تعنى,بالاقتدار العام، وتصطبغ هذه النشاطات بصبغة شعبیة إذا کان الشعب منظورًا له کذی حقّ. شاعت فی الأدبیات الفقهیة الأبحاث التی تتناول موضوع الحکومة، ولکن قلّما تناولت هذه الأبحاث مفهوم الإمارة أو الحوکمة بصورة عامة الحوکمة الشعبیة بوجه أخصّ. مع هذا، یبدو أنّ المحقّق النائینی فی مصنّفه النفیس تنبیه الأمة وتنزیه الملة اعتنى,بشکل جدیر بمسألة الحوکمة الشعبیة. الورقة الحالیة عبارة عن بحث فی مساهمة النائینی فی إنتاج الأدبیات الفقهیة المتعلقة بموضوع الحوکمة الشعبیة. یعتقد الکاتب أنّ النائینی فی مصنّفه المذکور قد اعترف بحقّ الشعب فی عملیة الحوکمة على,الأقل فی أربع مراحل هی: تأسیس الحوکمة، المشارکة فی الحوکمة، مراقبة الحوکمة، التحوّل فی الحوکمة. على,هذا الأساس، یمکن الحدیث عن قدرات الفقه لتقدیم نموذج فقهی فی الحوکمة الشعبیة والبرهنة على,الطبیعة الشعبیة للحوکمة بالاستعانة بالجهود الفقهیة للنائینی.